Ginkgo biloba, yüzyıllardır kullanılan ve farklı özellikleriyle dikkat çeken bir bitkidir. Ginkgo biloba takviyesi, bu bitkiden elde edilen özlerle hazırlanır ve günlük beslenme rutininde destekleyici bir alternatif olarak tercih edilebilir. Ginkgo biloba etken maddesi olan flavonoidler ve terpenoidler, bitkinin öne çıkan doğal bileşenleri arasında yer alır (1).
Bu yazıda, ginkgo bilobanın ne işe yaradığını, nasıl kullanıldığını ve dikkat edilmesi gereken noktaları tek tek ele alacağız.
Ginkgo, yelpaze şeklinde yaprakları olan büyük bir ağaçtır. 200 milyon yıldan fazla varlığını sürdüren ginkgo biloba ağacının yaşayan en eski ağaçlardan biri olduğu düşünülmektedir (2).
Ginkgo yaprağı ekstresi özellikle kozmetik alanında sıklıkla kullanılmaktadır. Ayrıca posası çıkarılan kavrulmuş ginkgo tohumu, Japonya ve Çin’de yemeklerde yer alır.
Ginkgo biloba, genellikle hafıza ve odaklanma gibi bilişsel işlevlerle ilişkilendirilir. Araştırmalar, bu bitkinin dolaşımı destekleyebileceğini ve antioksidan etkiler sunabileceğini belirtir. İçerisindeki aktif bileşenlerinin oksidatif stresi azaltabileceği ve damar sağlığında rol alabileceği düşünülür (3,4).
Ginkgo biloba faydaları sayısız olan popüler bir takviyedir ve en çok satan bitkisel ilaçlardan biridir. Ginkgo biloba ekstresi, bitkinin kurutulmuş yeşil yapraklarından toplanır ve sıvı ekstreler, kapsüller ve tabletler halinde temin edilebilir. Olası faydaları aşağıdaki gibidir (4):
Kan dolaşımını destekleyerek beyin, gözler, kulaklar ve bacakların daha iyi işlev görmesinde rol alabilir.
Ginkgo biloba yaprağı hafıza ve zihinsel odaklanma gibi bilişsel işlevlerle ilişkilendirilir.
Ginkgo tohumları, vücutta enfeksiyonlara neden olan bakterileri ve mantarları yok edebilecek maddeler içerir.
Hücreleri oksidatif hasara karşı zararlı serbest radikallerden koruyan antioksidanlar flavonoidler ve terpenoidler içerir.
Ginkgo biloba kullanmaya başlamadan önce doktora danışılması önemlidir. Çoğu yetişkin için ginkgo almakla ilişkili riskler nispeten düşüktür, ancak ginkgonun zarar verebileceği bazı durumlar da bulunmaktadır. Eğer bazı bitkilere alerjiniz varsa veya belirli ilaçlar kullanıyorsanız ginkgo biloba almamalısınız. Ginkgo bilobanın olası yan etkileri şunlardır (2):
Mide bulantısı
İshal
Baş dönmesi
Baş ağrısı
Karın ağrısı
Döküntü / alerjik reaksiyon
Ginkgo, bazı ilaçlarla olumsuz etkileşime girme potansiyeline sahiptir ve bu etkileşimlerden bazıları kanama riskini artırabilir. İstenmeyen olumsuz etkileşimlere neden olabilecek bazı ilaçlar şunlardır (2):
Günümüzde ginkgo biloba aşağıdaki şekillerde bulunmaktadır:
Kapsül
Tablet
Sıvı ekstre
Kurutulmuş yapraklar / Çay
Mevcut araştırmaların çoğu, saflaştırılmış ginkgo ekstresi kullanılarak elde edilen sonuçları yansıtmaktadır. Ham ginkgo tohumları zehirli oldukları için insanlar tarafından tüketilmemesi gerekir. Çalışmalar gün boyunca birkaç defaya bölerek toplamda 60–240 mg ginkgo biloba alımının güvenli olduğunu göstermektedir. Fakat açıkça tanımlanmış maksimum bir doz yoktur. Bu nedenle daha düşük bir dozla kullanıma başlanılması tavsiye edilmektedir. Çoğu araştırma günde 600 mg'dan daha büyük dozları değerlendirmemiştir (4).
Koenzim Q10 hakkında da bilgi edinmek için “Koenzim Q10 Ne İşe Yarar, Faydaları Nelerdir?” makalesine göz atabilirsiniz.
Ginkgo biloba, kan inceltici ilaç kullananlar, kanama bozukluğu olanlar veya ameliyat öncesi dönemde olan kişiler için uygun değildir. Ayrıca, hamile ve emziren kadınlar doktor tavsiyesi olmadan bu ürünü kullanmamalıdır (5).
Ginkgo biloba genellikle güvenli kabul edilse de aşırı kullanımı mide bulantısı, baş dönmesi ve baş ağrısı gibi hafif yan etkilere yol açabilir. Nadiren, sindirim rahatsızlıkları veya kanama gibi durumlar da görülebilir (6).
Ginkgo biloba takviyeleri, genellikle günlük rutine uygun bir şekilde tercih edilir. Sabahları ya da yemeklerle birlikte alınması yaygın bir uygulamadır. Kullanım zamanı kişisel tercihlere göre değişebilir (7).
Ginkgo biloba takviyesi seçerken, içerik şeffaflığı sunan ve güvenilir standartlara uygun ürünleri tercih etmek önemlidir. Flavonoid oranı %24 ve terpenoid oranı %6 olarak belirtilen özütler, genellikle standartlaştırılmış seçenekler arasında yer alır (8).
Buradan en iyi ginkgo biloba markalarının içerik tablosunu karşılaştırabilir, yorumları okuyabilir ve satın alım işlemini gerçekleştirebilirsiniz
Ginkgo biloba, Türkiye’de sadece 2 tane ağacı bulunan bir bitkidir. Bu ağaçlar İstanbul Üniversitesi Botanik bölümünde koruma altına alınmıştır.
Ginkgo biloba tohumları rutubetli kum içerisinde 1 - 2 ay bekletildikten sonra ilkbaharda ekilir. İlkbaharda yumuşak, yazın yarı odun ve kışın odun çeliğiyle üretilen bir bitkidir.
Ginkgo biloba çayı, önceden kaynatılmış suyun içerisine bir tutam mabet ağacı yaprağı eklendikten sonra 5 dakika demlenerek hazırlanır.
Hayır, ginkgo biloba’nın dikkat eksikliğine neden olduğuna dair bir kanıt yoktur. Hatta bazı araştırmalar, belirli gruplarda odaklanmayı destekleyebileceğini öne sürmektedir (11).
Ginkgo biloba genellikle yetişkinler için önerilir. Orta yaşlı ve yaşlı bireyler arasında kullanımı yaygındır (12).
Ginkgo biloba genellikle kulak çınlamasına neden olmaz hatta böyle bir durumca destekleyici olarak kullanılabileceği düşünülür. Ancak bu etkilerin bireysel farklılıklar gösterebileceği ve her kişide etkili olmayabileceği belirtilmiştir (13).
Ginkgo biloba, dolaşımı destekleyerek cinsel sağlık üzerinde potansiyel etkiler gösterebilir, ancak bu konudaki bulgular sınırlıdır (14).
Ginkgo biloba'nın kilo kaybı üzerindeki etkileri konusunda net bir kanıt bulunmamaktadır. Bitkinin metabolizma üzerindeki potansiyel etkileri üzerine daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır (15).
Ginkgo biloba’nın içerdiği flavonoid ve terpenoid bileşenlerin, dolaşımı destekleyebileceği ve böylece kan damarlarını da rahatlatabileceği düşünülmektedir. Ancak, düşüncenin tutarlı bir şekilde gözlemlenmesi ve klinik doğrulama için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır (16).
Ginkgo biloba'nın etkilerinin görünme süresi, kişisel kullanım ve bireysel farklılıklara bağlı olarak değişebilir. Düzenli kullanım sonrası bazı kişilerde 4 ila 6 hafta içinde değişiklikler gözlemlenebileceğini belirten araştırmalar mevcuttur (17).
Ginkgo biloba genellikle sabah veya öğle saatlerinde alınabilir. Yemeklerle birlikte tüketilmesi yüksek emilim imkanı sunabilir (18).
Bazı araştırmalar, ginkgo biloba’nın hafıza üzerinde rol alabileceğini ve yaşa bağlı bilişsel gerilemeyi yavaşlatabileceğini aktarır. Ancak, bu etkiler bireyler arasında farklılık gösterebilir. Konuya dair daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir (19).
Ginkgo biloba'nın, kortizol seviyesi ve stresle başa çıkma üzerindeki etkileri konusunda bazı görüşler bulunmaktadır. İçeriğindeki antioksidan özelliklerinin, sinir sistemi üzerinde destekleyici bir rol oynayabileceği ifade edilmektedir (20,21).
Ginkgo biloba genellikle uyku kaçırıcı bir etkiye sahip değildir. Hatta bazı bireylerde sakinleştirici etkiler gösterdiği ve gece uykusunu desteklediği bildirilmiştir (22).
Ginkgo biloba, dolaşımı destekleyen özellikleriyle saç sağlığını da dolaylı olarak destekleyebilir. Ancak saç büyümesine yönelik doğrudan etkileri kesin değildir ve bu konuda daha fazla araştırma gereklidir (23).
Ginkgo biloba, dolaşımı etkileyerek enerji seviyelerinde değişikliklere yol açabilir. Ancak, bu bitki bir uyarıcı değildir ve etkiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir (24).
Ginkgo biloba’nın iç kulaktaki dolaşımı artırarak vertigo semptomlarını hafifletebileceği düşünülür. Ancak etkileri kesin değildir (25).
Ginkgo biloba genellikle yetişkinler tarafından tercih edilir. Ancak herhangi bir takviye kullanımına başlamadan önce profesyonel bir görüş alınması önerilmektedir.
Uzman kontrolü ve önerisiyle, doğru servis oranında kullanıldığında, baş dönmesi yapması beklenmez. Ancak aşırı kullanım durumunda bu yan etki gözlenebilir (26).
Bazı araştırmalar, ginkgo biloba’nın depresyon belirtilerini hafifletebileceğini öe sürer. Ancak bu etkiler kesin değildir ve fazla doğrulama gereklidir (27, 28).
Ginkgo biloba’nın kanı inceltici özelliklere sahip olabileceği düşünülmektedir. Bu nedenle, kan sulandırıcı ilaç kullanan bireyler dikkatli olmalı ve mutlaka bir uzmana danışılmalıdır (29).
İlginizi Çekebilecek Ürünler!
İdil Ediboğlu Koç
Diyetisyen