Testosteron, insan vücudunda erkeklik hormonu olarak bilinen ve hem erkeklerde hem kadınlarda bulunan bir steroit hormondur. Bu hormon erkeklerde esas olarak testislerde, kadınlarda ise yumurtalıklar ve adrenal bezlerde üretilir. Vücudun gelişim ve işleyişinde farklı sistemlerle ilişkilidir (1).
Bu yazımızda, testosteron hormonunun ne olduğunu, doğal yollardan nasıl artırılabileceğini, erkeklerde ve kadınlarda normal seviyelerin ne olması gerektiğini ve testosteronun yaşam üzerindeki etkilerini ele alacağız. Ayrıca testosteron artıran yiyecekler, bacak çalışmanın etkisi, BCAA’nın rolü ve testosteron seviyelerini düşüren faktörler gibi konulara da değineceğiz.
Testosteron hormonu, esas olarak testislerde üretilen, aynı zamanda yumurtalıklarda ve adrenal kortekste erkek ikincil cinsel özelliklerin gelişimini uyaran bir hormondur (2).
Testosteron, erkeklik hormonu olarak bilinse de az miktarda kadınların vücudunda da üretimi gerçekleşmektedir. Neredeyse tüm fiziksel aktivitelerde fonksiyonları vardır. Kas, güç ve enerjiyi destekler. Düşük testosteron seviyeleri; düşük libido, huysuzluk, kas kaybı ve istenmeyen kilo alımı ile yakından ilişkilidir (1).
Total testosteron vücutta bulunan testosteronların tümünü işaret etmektedir. Total testosteron hem proteinlere bağlı olan hem dolaşımdaki testosteron miktarını verir (3).
Testosteron hormonunu doğal yollardan artırmanın yolları:
Yapılan çalışmalar, düzenli egzersiz yapan kişilerin daha yüksek testosteron seviyelerine sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Yaşlılarda egzersiz, testosteron seviyelerini ve zindeliği artırır. Ağırlık kaldırma ve yüksek yoğunluklu antrenmanlar en etkili olanlarıdır (4).
Yeterli miktarda protein, yağ ve karbonhidrat tüketimi, testosteron seviyelerinin optimize edilmesine korunmasına yardımcı olur (5).
Yüksek stres ve kortizol seviyesi, kilo alımına ve organların yağlanmasına sebep olabilir. Bu durum, testosteron seviyelerini olumsuz yönde etkiler (6).
D3 vitamini takviyeleri ve güneş ışığı, özellikle yaşlılarda ve D vitamini seviyeleri düşük olan kişilerde testosteron seviyelerini artırabilir (7).
Vücudun hormonlarla ilgili işleyişine katkıda bulunabilir ve biyolojik süreçlerin devamlılığında önemlidir. Çinko, günlük beslenme yoluyla alınabilen bir mineraldir ve et, deniz ürünleri, baklagiller gibi gıdalarda bulunur (8).
Sağlıklı testosteron seviyelerini korumak ve uzun vadede sağlıklı kalabilmek için bol miktarda yüksek kaliteli uyku alınması gerekmektedir (9).
Östrojen benzeri kimyasallara, alkole ve ilaçlara maruz kalmanın azaltılması, testosteron seviyesini olumlu yönde etkiler (10,11).
Testosteron arttırma, yukarıdaki uygulamalar ile desteklenebilse de eğer testosteron seviyelerinde sağlığı olumsuz etkileyen bir düşüklük var ise mutlaka doktora danışılması gerekir.
Testosteron artıran birkaç yiyeceği şöyle sıralayabiliriz:
Erkeklerde total testosteron seviyeleri genellikle yaşa ve sağlık durumuna bağlıdır. Genelde 19-39 yaş arası sağlıklı erkeklerde normal total testosteron aralığı 264-916 ng/dL olarak kabul edilir. Yaşlandıkça testosteron seviyelerinde yıllık %1-2 oranında bir azalma gözlemlenir (13,14).
Kadınlarda total testosteron seviyeleri erkeklere göre oldukça düşüktür. Normal aralık geneşde 15-70 ng/dL olarak kabul edilir (15).
Yaşa göre erkeklerde total testosteron değerleri aşağıdaki gibidir:
20-30 yaş: 600-900 ng/dL
40-50 yaş: 400-600 ng/dL
60 yaş ve üzeri: 300-500 ng/dL (16)
Büyük kas gruplarını (örneğin, bacak kaslarını) çalıştıran egzersizler testosteron seviyelerini geçici olarak artırabilir. Bunun nedeni yoğun fiziksel aktivitenin testosteron ve büyüme hormonu üretimini uyarabilmesidir (17).
BCAA (Branched-Chain Amino Acids) genelde kas onarımını ve toparlanmayı desteklemek amacıyla tercih edilir. Bunun testosteron seviyeleri üzerindeki etkisi doğrudan belirlenmemiştir ve bu konuda yapılan çalışmalar sınırlıdır (18).
Etkinliği kanıtlanmış kilo verme yöntemlerini öğrenmek için “Bilimsel Olarak Kanıtlanan Kilo Verme Yolları” yazımızı okuyabilirsiniz.
Testosteron eksikliği şunlara sebep olabilir:
Kadınlarda testosteron fazlalığı şu sebeplerle oluşabilir:
Not: Herhangi bir sağlık sorununuz var ise gıda takviyelerini kullanmadan önce doktorunuza danışmanızı tavsiye ederiz.
Melih Cologlu
Personal Trainer - Transformation Coach